Posttraumatische stress-stoornis (PTSS)

De diagnose 'posttraumatische stress-stoornis' verwijst naar ernstige angsten na het doormaken van een zeer ingrijpende en soms zelfs levensbedreigende gebeurtenis (= trauma). Deze angsten uiten zich meestal in het steeds maar weer zien en voelen (= herbeleven) van de vreselijke gebeurtenis. Dit gebeurt vaak in de vorm van zich opdringende herinneringen of nachtmerries.

Vrouwen die in het verleden lichamelijk of seksueel misbruikt zijn, kunnen tijdens de bevalling weer heftige angsten en herinneringen hebben aan het misbruik. Factoren zoals pijn en overgeleverd zijn aan iets waar je zelf niet (helemaal) de controle over hebt, spelen hierbij een rol. Het is daarom erg belangrijk dat vrouwen die in het verleden misbruikt zijn dit wel vertellen aan hun verloskundige of gynaecoloog. Hoe moeilijk dit ook is. Er kan dan met de vrouw uitgezocht worden hoe zij het best geholpen kan worden tijdens de bevalling om ervoor te zorgen dat de angsten niet in alle heftigheid terugkeren.
Bij vrouwen zonder trauma's of psychische problemen in het verleden kan een bevalling op zichzelf tot PTSS leiden. Dit is het geval als de bevalling als zeer traumatisch beleefd wordt, bijvoorbeeld als er dingen ernstig mis gaan of als er onverwacht sprake is van ernstige afwijkingen bij het kind. Gelukkig komt dat niet zo heel vaak voor. Ook is het goed om te weten dat heel heftige pijn tijdens de bevalling op zich geen reden is om PTSS te krijgen.

 

Vóórkomen
De kans dat vrouwen ooit in hun leven last krijgen van PTSS is 10-12%.
De kans dat vrouwen na de bevalling PTSS krijgen, is 1,5 tot 2%.

 

Verschijnselen
Klachten die passen bij PTSS bestaan uit 3 groepen:

  1. Herbelevingen aan het trauma door onaangename herinneringen of nachtmerries
    Herbelevingen zijn heel levendige herinneringen aan het trauma. Het lijkt bijna alsof het trauma opnieuw beleefd wordt. Deze herbelevingen kunnen er opeens en onaangekondigd zijn. Meestal treden zij echter op naar aanleiding van iets wat vrouwen in het dagelijks leven meemaken of op televisie zien, wat hen aan het trauma doet denken. Zo kan een vrouw met seksueel misbruik in het verleden, ineens herbelevingen krijgen bij een inwendig onderzoek tijdens de bevalling. Een vrouw met een traumatische bevalling kan opeens herbelevingen krijgen bij het zien van een bevalling op televisie. Ditzelfde geldt voor nachtmerries. Ze kunnen soms ook een tijd wegblijven om dan weer opeens, soms zelfs zonder aanleiding, in alle heftigheid weer terug te keren.
  2. Het vermijden van prikkels die bij het trauma horen
    Hiermee wordt bedoeld dat vrouwen vaak bewust, maar ook onbewust, bepaalde situaties vermijden waarin de kans groot is dat ze weer herinnerd worden aan het trauma. Bij vrouwen met seksueel misbruik in het verleden, komt het vaak voor dat ze liever niet aan de komende bevalling denken. Ze hebben dan de neiging gedachten hieraan weg te stoppen of te ontkennen. Dit is een begrijpelijke reactie, maar het nadeel is dat de herbelevingen dan vaak juist in alle heftigheid optreden op het moment dat de bevalling dichterbij komt. Vrouwen die een PTSS oplopen door een traumatische bevalling kunnen bijvoorbeeld bepaalde televisieprogramma's gaan vermijden of kraambezoek bij anderen. Zij zijn dan bang dat er over de bevalling gesproken wordt, zodat zij weer herinnerd worden aan hun eigen vreselijke bevalling.
  3. Het ervaren van een aanhoudende verhoogde prikkelbaarheid
    Deze aanhoudende verhoogde prikkelbaarheid uit zich vaak in veranderingen in de slaap, toegenomen schrikreacties en overdreven waakzaamheid of alertheid. Vrouwen met lichamelijk of seksueel misbruik in de voorgeschiedenis zijn vaak voortdurend op hun hoede en houden hun omgeving nauwlettend in de gaten. Ook kunnen zij extreem schrikken als iemand onverwacht achter hen staat en hen even aanraakt. Voor veel vrouwen met seksueel misbruik in de voorgeschiedenis is het erg moeilijk om in slaap te vallen, zeker als zij in het verleden in hun eigen slaapkamer misbruikt zijn. Voor vrouwen met een zeer traumatische bevalling kan het moeilijk zijn om in slaap te vallen, omdat zij bang zijn dat de bevalling in hun nachtmerries weer terug komt.

 

De invloed van PTSS na de bevalling
Voor veel vrouwen met PTSS is het erg moeilijk te verwerken dat zij voor een pasgeboren baby moeten zorgen die hen aan het trauma herinnert. Ze moeten dan tegelijkertijd hun trauma verwerken en zorgen voor een kind dat mede oorzaak is van dit trauma. Het kan dan erg moeilijk zijn de eigen behoeftes te scheiden van de behoeftes die de baby heeft. Dit is voor vrouwen zonder traumatische bevalling ook al een hele opgave.

In een wat latere fase kan PTSS na de bevalling leiden tot angst voor een volgende zwangerschap. Hierbij kunnen ook het vermijden van seksuele gevoelens en seksueel contact optreden. Dit kan vervolgens weer leiden tot relatieproblemen. Wat ook nog mee kan spelen is dat vrouwen bij wie er iets ernstig mis is gegaan bij de bevalling, uit wanhoop en boosheid, hun vertrouwen in hulpverleners hebben opgegeven en daardoor niet de hulp durven vragen die ze toch zo hard nodig hebben.

 

Oorzaak
Omdat de bevalling een aparte rol speelt in het ontwikkelen van PTSS, wordt hier nu alleen ingegaan op de PTSS ten gevolge van de bevalling. Voor informatie over PTSS buiten de zwangerschap en bevalling wordt verwezen naar andere websites, zoals www.psychowijzer.nl.

Veel vrouwen zullen de bevalling enigszins als 'traumatisch' ervaren. Hiermee wordt dan meestal bedoeld dat de bevalling een zwaar en pijnlijk gebeuren kan zijn. Toch zullen de meeste vrouwen geen PTSS ontwikkelen. Wat bij het ervaren van een bevalling als traumatisch vaak een rol speelt is dat wat gaat gebeuren grotendeels onbekend, niet te controleren en onvermijdelijk is. De mate waarin de vrouw van te voren in staat is deze onzekerheid te verdragen, is hierbij mogelijk van invloed. Als een vrouw tijdens de zwangerschap al heel erg angstig uitkijkt naar de bevalling, is het vaak nog moeilijker voor haar om zich aan de bevalling over te geven. Aan de andere kant kan het ook zijn, dat ook al was er veel vertrouwen in een goede afloop, er plotseling dramatische gebeurtenissen optreden. Hierdoor kan een vrouw in een psychologische shock raken.
Uit onderzoek is bekend dat veel acute stress reacties na de bevalling direct samenhangen met ongunstige verloskundige gebeurtenissen (= complicaties), zoals een plotselinge en onverwachte keizersnede bij een dreigend zuurstoftekort van het kind. Vrouwen die al wat kwetsbaar zijn lopen dan extra risico. Een goede relatie met de hulpverleners (verloskundige, verpleegkundige, arts) kan helpen om de gebeurtenis als minder akelig te ervaren. Er lijkt geen verband te bestaan met een falende ondersteuning door de echtgenoot.

 

Behandeling
Voor de meeste mensen geldt dat als zij iets vreselijks hebben meegemaakt, het nog het beste helpt om daar veel over te praten met iemand uit de naaste omgeving met wie zij een vertrouwensband hebben. Meestal is dit juist niet een hulpverlener en zeker niet als er iets in de hulpverlening is misgegaan. Uit onderzoek blijkt ook dat het niet helpt om mensen na een traumatische gebeurtenis direct op te laten vangen door deskundigen voor een gesprek om het trauma te verwerken.

In een later stadium kan het voor de verwerking van het trauma wel helpen om met degene die de bevalling heeft geleid nog eens terug te komen op hoe de bevalling is verlopen en wat er eventueel is misgegaan. Als zaken mis gegaan zijn, is meestal de eerste en ook begrijpelijke reactie dat er veel boosheid is naar de verloskundige of gynaecoloog. Het is voor de meeste vrouwen en hun partner prettig als zij merken dat de betreffende persoon laat merken dat hij/zij het ook erg naar vindt dat er iets mis is gegaan en dit ook kan toegeven.
Als het niet lukt om de traumatische bevalling met hulp van naasten te verwerken, is het goed om hier professionele hulp voor te vragen. Er bestaan goede behandelingen voor PTSS.
De best onderzochte en meest effectieve behandelingen bij PTSS zijn: cognitieve gedragstherapie (CGT) en Eye Movement and Desensitization Reprocessing (EMDR). Op andere websites is hierover informatie te vinden. Als ondersteuning kan tijdelijk ook medicatie voor worden geschreven. Als vrouwen nog borstvoeding willen geven is het wel belangrijk dat hiermee bij de keuze van het medicijn rekening wordt gehouden (zie: wel of geen medicijnen?).

 

< terug

Om de website voor onze bezoekers te kunnen optimaliseren willen we gebruik maken van cookies. JA, ik sta cookies toe meer informatie