Uit onderzoek is tot nu toe gebleken dat zwangerschap en het krijgen van een kind niet beschermen tegen het optreden van psychische klachten. In sommige gevallen is het zelfs zo dat er een verhoogde kans is op het krijgen van psychische klachten. Dit geldt vooral voor de postpartum psychose en in sommige gevallen ook voor de postpartum depressie of het begin van een bipolaire stoornis (manisch depressieve stoornis).

Het is zeker niet zo dat vrouwen met een psychiatrische ziekte niet zwanger mogen worden. Zwanger worden is een beslissing die u samen met een partner neemt. Het is wel verstandig om u goed voor te laten lichten door een hulpverlener die kennis en ervaring heeft in het begeleiden en behandelen van zwangere vrouwen met een psychiatrische stoornis (zie: behandelcentra). U kunt dan samen met de hulpverlener uitzoeken wat de voor- en nadelen van het krijgen van een kind zijn en wat voor maatregelen u kunt treffen om ervoor te zorgen dat u de zwangerschap en bevalling zo goed mogelijk doorkomt (zie ook: Kunnen psychiatrische stoornissen rond zwangerschap en bevalling worden voorkomen?).
Sommige vrouwen gebruiken medicijnen voor een psychiatrische ziekte. Als u in deze gevallen zwanger wilt worden, is dat iets om van te voren rekening mee te houden (zie ook: Kan ik zwanger worden met medicijnen?).

De meeste mensen voelen zich af en toe somber, onzeker of angstig. Meestal gaan deze klachten vanzelf over. Als deze klachten langer duren en het dagelijkse functioneren sterk beperken (zoals in het werk, het huishouden of gezinsleven), is er mogelijk sprake van een psychiatrische ziekte.
Als u wilt weten of u momenteel in aanmerking komt voor professionele hulp, dan kunt u de zelftest doen op deze website.
Als u eerder behandeld bent geweest voor een psychiatrische ziekte en u heeft momenteel geen klachten, dan is het toch verstandig om weer contact te zoeken met uw vorige behandelaar of u te richten tot een instelling die gespecialiseerd is in psychiatrie en zwangerschap (zie: behandelcentra). In sommige gevallen is de kans dermate groot dat u weer psychische klachten krijgt, dat het verstandig is om hier van te voren een plan voor te maken (zie ook: Kunnen psychiatrische stoornissen rond zwangerschap en bevalling worden voorkomen?).

Medicijnen kunnen via de moederkoek of via borstvoeding doorgegeven worden aan het kindje.
De meeste vrouwen die zwanger zijn of net een kind hebben gekregen, zullen er daarom in eerste instantie niet voor kiezen om medicijnen te gaan gebruiken. Zij zijn dan bang dat zij hun kindje hiermee beschadigen.
Aan de ene kant is het begrijpelijk dat zwangere of pas bevallen vrouwen liever geen medicijnen willen, omdat het inderdaad niet met zekerheid te zeggen is dat medicijnen géén schade veroorzaken bij het kindje. Aan de andere kant is uit onderzoek ook bekend dat als het niet goed gaat met de moeder, het kindje ook een grotere kans heeft om zich minder goed te ontwikkelen. Dit geldt voor tijdens de zwangerschap, waarbij de stresshormonen van de moeder via de moederkoek het kindje kunnen bereiken en daarmee het stresssysteem van het kindje ongunstig kunnen beïnvloeden. Dit geldt ook voor ná de bevalling, als de moeder door haar eigen problemen, emotioneel of in de praktische zorg minder beschikbaar is voor het kindje.
In sommige gevallen kan het dus toch beter zijn dat de (aanstaande) moeder wél medicijnen gaat gebruiken. Er komt steeds meer onderzoek over medicijngebruik rondom de zwangerschap, waarbij het ook steeds beter mogelijk wordt om vrouwen goed te adviseren over de voor- en nadelen van bepaalde medicijnen. Als er na gezamenlijk overleg wordt besloten dat het beter is om medicatie te gaan gebruiken, is het tegenwoordig ook steeds beter bekend waar op gelet moet worden, zodat eventuele problemen bij het kindje op tijd worden ontdekt.
Het is dus zeker zo dat het soms beter is om wel medicijnen te gebruiken!

Als u medicijnen gebruikt en zwanger wilt worden, is het verstandig om dit van te voren met uw behandelaar te bespreken. Meestal kunt u de medicijnen die u al gebruikt blijven gebruiken, maar soms is het beter om over te stappen naar een ander medicijn.
Soms willen vrouwen zelf proberen te stoppen met medicijnen voordat ze zwanger worden. Het is dan goed om uit te zoeken, waarom u de medicijnen wilt stoppen want vaak spelen hierbij overwegingen die niet helemaal terecht zijn (zie ook: Wel of geen medicijnen tijdens de zwangerschap of bij borstvoeding?).
Zelfs als u ervan overtuigd bent dat u wilt stoppen met medicijnen is het belangrijk dit eerst met uw behandelaar te bespreken, zodat er goed gekeken kan worden wat de beste manier is om te stoppen en of er nog andere mogelijkheden zijn om u te ondersteunen of behandelen zonder medicijnen. U moet zich daarbij wel realiseren dat de kans dat u weer psychische klachten krijgt en toch weer medicijnen zult moeten gaan gebruiken, in sommige gevallen groot kan zijn. Het is daarom verstandig om met uw behandelaar van te voren af te spreken wat u gaat doen als de psychische klachten toch terugkomen en waar u deze aan herkent.

Voor alle psychiatrische stoornissen rondom zwangerschap en bevalling gelden in principe dezelfde oorzaken als daarbuiten. Hiervoor wordt verwezen naar andere websites, zoals www.psychowijzer.nl.
Meestal is er sprake van een combinatie van lichamelijke, psychologische en sociale factoren. Hierbij valt te denken aan: het optreden van stressvolle gebeurtenissen zoals complicaties tijdens de zwangerschap en bevalling, gebrek aan steun uit de omgeving, relatieproblemen, maatschappelijke problemen zoals werkloosheid, slechte huisvesting en armoede en een ongewenste of ongeplande zwangerschap. De allergrootste risicofactor voor het optreden van een psychiatrische stoornis tijdens de zwangerschap of na de bevalling is een eerder doorgemaakte psychiatrische stoornis. Dat betekent dat er dus in algemene zin, een zekere kwetsbaarheid bestaat voor het krijgen van een psychiatrische stoornis.
Bepaalde karaktereigenschappen, zoals bijvoorbeeld perfectionisme en controle behoefte, kunnen ook een rol spelen. Voor de kraamtranen en de postpartum psychose geldt dat deze waarschijnlijk sterk lichamelijk/biologisch bepaald zijn. Er is daar een minder duidelijke relatie met psychologische en sociale factoren.
Vrouwen met een bipolaire stoornis (manisch depressieve stoornis) (zie voor meer informatie: www.vmbd.nl of www.kenniscentrumbipolairestoornissen.nl) of een eerste graad familielid met een manisch-depressieve stoornis hebben een verhoogde kans om na de bevalling psychotisch te worden. Een vrouw die al een keer een postpartum psychose heeft gehad, loopt bij een volgende zwangerschap een sterk verhoogd risico zodat geadviseerd wordt zich hiervoor preventief (dus voordat er klachten optreden) te laten behandelen. Intensieve begeleiding in de zwangerschap en rond de bevalling wordt geadviseerd.
Bij de postpartum depressie is er een relatie gevonden met schildklierproblemen. Daarom is het belangrijk om bij psychische klachten na de bevalling eerst lichamelijke oorzaken uit te laten sluiten.
Hoewel het voor de hand ligt om te denken, is er tot nu toe geen rechtstreeks verband aangetoond tussen hormonale veranderingen die tijdens de zwangerschap en in het kraambed optreden en het ontstaan van psychiatrische stoornissen.

Bron: In gesprek over: Psychiatrie rond zwangerschap en bevalling, Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, 2009 (te downloaden via www.nvvp.net -> producten -> folders).

Om te beginnen is het een misverstand om te denken dat zwangerschap beschermt tegen psychische klachten. Vrouwen die bekend zijn met een psychiatrische stoornis en zwanger willen worden, doen er goed aan al voordat zij zwanger worden advies te vragen, ook als zij op dat moment geen klachten hebben. Ook het blijven gebruiken, overschakelen of starten van psychiatrische medicijnen dient het liefst vóór de zwangerschap besproken te worden. Tijdens een adviesgesprek ligt de nadruk op voorlichting en het afwegen van risico’s voor zowel de moeder als het komende kind. Hierbij zal bij iedere vrouw een persoonlijke afweging gemaakt moeten worden.
Vanzelfsprekend dient hierbij ook de aanstaande vader betrokken te worden. Intensief contact tijdens en na de zwangerschap, inclusief het maken van een geboorteplan, kan het risico van verergeren of opnieuw optreden van een bestaande psychiatrische stoornis sterk doen afnemen. In een geboorteplan wordt beschreven wat voor afspraken er gemaakt worden rond de bevalling (denk hierbij ook aan pijnstilling en de maximale duur van de bevalling), hoe de eerste symptomen van de psychiatrische stoornis te herkennen zijn en hoe er gehandeld gaat worden bij het optreden van symptomen.
Bij eerder doorgemaakte ernstige psychiatrische stoornissen na de bevalling kan een klinisch kraambed op de afdeling verloskunde aan te bevelen zijn. Gedurende het kraambed kunnen zowel de psychiatrische symptomen van de moeder als de omgang met haar kind intensief gevolgd worden.

Bron: In gesprek over: Psychiatrie rond zwangerschap en bevalling, Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, 2009 (te downloaden via www.nvvp.net -> producten -> folders).

Kinderen van ouders met psychiatrische stoornissen hebben zelf een verhoogde kans op het krijgen van psychische problemen. Voor een deel heeft dit te maken met een kwetsbaarheid, die via de genen wordt doorgegeven aan het kind. Ook als de moeder veel stress ervaart tijdens de zwangerschap kan dit de ontwikkeling van het kind ongunstig beïnvloeden. Mogelijk heeft dit te maken met de rechtstreekse beïnvloeding van het stresssysteem van het kind door verhoogde hoeveelheden stresshormoon van de moeder. Na de geboorte is vooral de manier waarop ouders met hun kind omgaan bepalend in de ontwikkeling van het jonge kind. Als ouders zelf ernstige psychische problemen hebben, bestaat het risico dat zij hun emoties en gedrag onvoldoende afstemmen op de behoeften van hun kind. Hierdoor kunnen emotionele en gedragsproblemen bij het kind ontstaan of verergeren. Ongunstige omgevingsfactoren kunnen ook van negatieve invloed zijn op de ontwikkeling van het kind. Dit zijn vaak dezelfde ongunstige factoren als die bij de ouders psychische klachten kunnen geven, zoals: relatieproblemen, armoede, slechte huisvesting, geluidsoverlast en andere stress veroorzakende problemen. Het is zeker niet zo dat ouders met ernstige psychische problemen altijd kinderen met problemen krijgen. Wel is het belangrijk om op de hoogte te zijn van de risicofactoren en om zo snel mogelijk hulp te starten als er problemen optreden.

Bron: In gesprek over: Psychiatrie rond zwangerschap en bevalling, Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, 2009 (te downloaden via www.nvvp.net -> producten -> folders).